سراب تاج و فریب شکوه، رویای سلطنت در ایران

تاریخ گاهی بازی های غریبی با حافظۀ جمعی می کند. ملتی خسته از یک زخم عمیق تازه، حسرتِ زخمِ گیریم سطحیِ کهنه ای را می خورد و خیال می کند مرهمی شفابخش یافته است. مردمی که در چهارسوی زندگی شان، از دین و دولت و فرهنگ و رسانه، جز دروغ و ریا ندیده اند، در اوج خستگی و سرخوردگی، چشم به نقطه ای دیگر می دوزند؛ به تاجی که سال ها پیش از سر افتاده است. همین ماندگی و همین درماندگی است که از سلطنت چیزی بیش از یک یادگار تاریخی می سازد و آن را به سراب بدل می کند؛ سرابی که تشنه ترین کاروانیان، بیش از همه باورش می کنند.

امروز در ایران، سلطنت نه از سر منطق، که از دل بی منطقی زمانه دوباره زاده می شود. این باززاده شدن نه حاصل «کارنامۀ درخشان پهلوی» است، نه نتیجۀ تفکر منسجم سیاسی حامیانش، بلکه نتیجۀ فرسودگی مردمی است که زیر بار وحوش برخاسته از انقلاب اسلامی شکسته اند. در فضایی که در آن هیچ نهاد مستقلی باقی نگذاشته اند، هیچ گفتوگوی عمومی آزادی صورت نمی گیرد، و هیچ همبستگی پایداری نمانده، جستوجوی «پدری تازه» همچون وسوسه ای جمعی سر بر می آورد.

در این جستار، به قصد در نغلتیدن به بحث های بیهوده، فرض هایی پیش نهاده شده است: اینکه شاهزاده خیرخواه، واجد حمایت اکثریت مطلق مردم و برندۀ بی چون و چرای یک رفراندوم مفروض است که در پی آن سلطنت دوباره احیا خواهد شد. اگر چنین است، باید از همین امروز پرسید: این پیروزی چه پیامدی خواهد داشت؟ آیا سلطنت می تواند شفابخش زخمی باشد که فقه مسلح بر پیکر ایران زده است؟ یا خود زخمی تازه خواهد بود که آینده را به گروگان خواهد گرفت؟این فرض نه از سر خوشبینی، بلکه برای بستن راه گریز است. زیرا تا زمانی که سلطنت «یکی از گزینه ها» بماند، می تواند از پاسخ بگریزد. اما وقتی در مقام «پیروز محتوم» قرار گیرد، ناچار از پاسخ خواهد بود. در اینجا، پرسش نه از امکان، بلکه از پیامد است؛ نه از نیت، بلکه از ساختار.(از پیشگفتار)

فهرست

گفتاری به جای پیشگفتار: درخشش موهوم، وسوسهٔنجات

نفس سلطنت

درهم تنیدگی دین و سلطنت

پیوندی ازلی یا ساختاری تاریخی؟

سلطنت انتخابی؛ از کهن ایام تا تجربه مالزی

ایدهٔخام «سلطنت انتخابی» در ایران

تاریخ قدسی قدرت در ایران

نیایش و نمایش محمدرضا شاه

بحران مشروعیت سلطنت؛ آغاز زمین و پایان آسمان

جذابیت نوستالژیک سلطنت

مسئولیت ناپذیری سلطنت

مونولوگ قدرت؛ غیاب گفتوگو در سلطنت

ناتوانی سلطنت در نهادسازی

ناسازهٔرأی و سلطنت

پرسش از پی مشروعیت اکثریت

سلطنت همچون صورتبندی قدرت

تجسم ایرانی سلطنت

تجربهٔسلطنت در ایران

سلطنت در جوامع استبدادزده

خزانهٔدولت، جیب شاه

قیاس ناهمساز پادشاهی های غربی و آسیایی با ایران

مخالفت فزاینده با سلطنت در اروپا

تنفس ایرانی سلطنت

نیکخواهی ناتوان

تملق؛ زبان سرافکندهٔقدرت

تملق ایرانی

گزینش معکوس در نظام های خودکامه

نخبه کشی در عصر پهلوی

در اهمیت پروتکل سلطنتی

زبان متجاوز

پدرانه سازی سیاست

مصادرهٔ«مردم»

در اهمیت حال وهوا

جامعهٔازهم گسیخته؛ از پولیس تا استاسیس

تصور ایرانی طلوع سلطنت

علیه جنگ؛ آزمون اخلاق و سیاست

فاجعهٔسیاست مسئولیت ناپذیر

پردهٔاول: رنج بی پایان و بمب رهایی بخش

پردهٔدوم: زبان جنگ، مرگ سیاست

پردهٔسوم: جنایت بیمجرم

صلح برانداز

شاهزادهٔلنینی و چپ شاهانه
(روایتی از یک صحنه گردانی وارونه)

شبح نورنبرگ بر آسمان تهران

ناسازه ایرانی سلطنت

سوگند قاهره

ابهام همچون ابزار قدرت

صراحت، اکسیر اعتماد

«پیمان گذار» به جای «کتاب اضطرار»

شعاری بسته برای زخمی باز (نمونه کردستان)

توهم ایرانی سلطنت

میل به اقتدار در جامعهٔزخمی

واقعیت کجنما در قاب رسانه

«پنجاه وهفتی ها» یا وارثان تاریخ مشترک

نسلها؛ متهمان بیدادگاه تاریخ

پادشاه متکثر؛ کوروش میان افسانه ها

اپوزیسیون خیالی؛ توهم حضور در سایهٔجنجال

قدرت؛ خواست سیریناپذیر سلطه

قدرت تنوع در تنوع قدرت؛
ساماندهی تکثر برای دموکراسی پایدار

خاموشی خدا و تاج واژگون

پرچم به جای قانون؛ فاشیسم پنهان در شاهزاده پرستی عیان