(سیاست و برنامهریزی زبانی در زمینهآموزش برای شرق کردستان)
زبان کتاب: کوردی (همراه با چکیده کتاب به زبانهای فارسی، انگلیسی و عربی)
قادر وریا اهل "شنۆ"(اشنویه) در شرق کوردستان است و از سال ۱۹۸۰بهعنوان کنشگر سیاسی فعالیت داشته است. تحصیلات دانشگاهی وی در زمینه زبانشناسی است و نزدیک به چهارده سال به عنوان مدرس زبان کوردی و دروس زبانشناسی در دانشگاههای "ڕاپه ڕین"و "کۆیه"در اقلیم کوردستان تدریس کرده است.
کتاب حاضر، در برگیرنده پایان نامه دکترای این زبانشناس کورد است که به یکی از موضوعات حیاتی در حوزه جامعهشناسی زبان، یعنی حقوق ملی و آموزش بهزبان مادری پرداخته و تلاش میکند چارچوبی متناسب با تنوعات زبانی ایران و خواست دیرینه مردم کوردستان برای سیاستگذاری و برنامهریزی زبانی زبان کوردی در منطقه شرق کردستان ارائه دهد. تمرکز اصلی کتاب بر چگونگی بهکارگیری زبان مادری در نظام آموزشی و چالشهای ساختاری آن است. یکی از موضوعاتی که این تحقیق بدان پرداخته است بررسی سیاست زبانی ایران در نظام آموزشی و تأثیر آن بر زبانهای غیرفارسی، بهویژه زبان کوردی در خاور کوردستان است. از آغاز سده بیستم، سیاست تکزبانی به ابزاری در خدمت دولت-ملتسازی ایران بدل شده و موجب تضعیف و نابودی تدریجی بسیاری از زبانهای غیرفارسی گشته است. در این تحقیق، دیدگاههای فعالان زبانی، شاعران، نویسندگان، آموزگاران و پژوهشگران کورد از شهرها و گویشهای گوناگون شرق کوردستان گردآوری و تحلیل شده است.
نتایج این تحقیق نشان میدهد که آموزش به زبان مادری خواست اصلی اکثریت مردم و نخبگان خاور کوردستان است. شرکتکنندگان بر این باورند که آموزش به زبان کوردی برای حفظ هویت، حقوق زبانی، عدالت زبانی و توسعه فرهنگی و اجتماعی ضروری است. آنان هشدار میدهند که نبود آموزش به زبان کوردی موجب کاهش تدریجی کاربرد آن در خانه و جامعه و در نهایت حذف آن از فرهنگ کوردی خواهد شد.
این پژوهش تأکید میکند که در نبود حمایت دولتی، مسئولیت حفاظت از زبان کوردی برعهدۀ گویشوران، نهادهای فرهنگی و روشنفکران کورد است. تلاشهای مردمی همچون کلاسهای داوطلبانه، تدوین واژهنامهها و تحقیقات زبانی، نقش مؤثری در پاسداشت و احیای زبان کوردی در شرق کوردستان دارند.
